Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?
ABD’de bir çocuk gölde yüzdükten sonra Naegleria fowleri enfeksiyonu nedeniyle hayatını kaybetti. Türkiye’de de benzer tehlikenin varlığı soruluyor. Bezmialem Vakıf Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Gülay Okay, bu sorulara açıklamalar sundu.
Naegleria fowleri, sıcak, durgun tatlı sularda yaşayan bir amip türüdür. Su, burun boşluğuna yüksek basınçla girerken olfaktör sinir liflerini takip ederek beyne ulaşır. Bu süreçte primer amebik meningoenzefalit (PAM) başlar. Belirtiler baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusunda bozukluk, bulantı‑kusma ve ense sertliğidir; hastalık kısa sürede koma ve %97’nin üzerinde ölümcül sonuçla sonuçlanır. Ağızdan su yutulması bulaşma yoluna zayıftır. Sıcaklık, suyun niteliği ve akıntı hızı risk belirleyicileridir; sığ, durgun tatlı sular, jeotermal kaynaklar, göller ve sulama kanalları ideal üreme ortamı oluşturur. Akıntısı güçlü, soğuk akarsular ve dereler risk taşımayan alanlardır. Sedimentin karıştırılması da amip bulunma ihtimalini artırır. Uygun şekilde klorlanmış ve bakımı yapılmış yüzme havuzlarında Naegleria yaşayamaz; dezenfektanlara karşı son derece hassastır.
Türkiye’de tek tıbbi vakada çok nadir bir vaka rapor edilmiştir. Çeşitli su kaynaklarından yapılan çevresel çalışmalarda amip tespit edilmiş olsa da, doğrulanmış hastalık vakaları sınırlıdır. İçme suyu şebekeleri risk oluşturmaz; amip sindirim sisteminden geçmediği için içme suyu ile bulaşma mümkün değildir. Ancak burun irrigasyonu gibi uygulamalarda musluk suyu kullanılmamalı, steril veya kaynamış‑soğumuş su tercih edilmelidir. Artan sıcaklık ve organik madde miktarı, özellikle sıcak tatlı sularda amip için elverişli koşullar yaratabilir. Bu nedenle çevresel izleme ve bilinçli davranış, Türkiye’deki potansiyel riskin yönetiminde önem taşır.
