Gökbilimciler, devasa bir yıldızın patlamayla ölümünü izleyerek, bu tür şiddetli olayların önceki bilgilere göre farklı biçimlerde de gerçekleşebileceğini kanıtladı. Mart ayında Çin’in Einstein Probe uzay teleskobu, bir X ışını parlaması tespit etti; bu parlama, çöken yıldız çekirdeğindeki patlamanın tetiklediği güçlü bir şok dalgasının dev yıldızın yüzeyini yarıp geçmesiyle oluştu. “Şok kırılması” olarak adlandırılan bu olgu, her süpernovada meydana geldiği düşünülüyor, ancak çok kısa süresi nedeniyle tespit edilmesi zor, 2008 yılından bu yana ilk kez gözlemlendi. Astrophysical Journal Letters dergisinde yayınlanan iki bilimsel makaleden birinin başyazarı olan Brendan O’Connor, süreci eşzamanlı yakalamanın tesadüf gerektirdiğini söyledi. Diğer yandan NASA Einstein Araştırmacısı Jillian Rastinejad, şok dalgasının radar gibi işlediğini belirterek: “Şok dalgası yıldızın dış katmanlarını ve etrafındaki maddeleri yarıp geçerken, X ışınlarında tespit ettiğimiz sinyal üzerinde bir iz bırakır. Bu X ışınlarını kullanarak çökmek üzere olan yıldıza dair eşsiz bir bakış elde edebiliriz.” O’Connor, “bu tür patlamalar daha önce bilinmeyen yönleri açıklar” dedi.
Yıldız, Dünya’dan yaklaşık 500 milyon ışık yılı uzaklıkta bir galakside yer alıyor ve patlamadan önce Güneş’ten 30 kat daha büyük bir kütleye sahipti. Rastinejad, “Bu yıldız Betelgeuse’den bile büyük” diyerek, Samanyolu Galaksisi’ndaki 500‑600 ışık yılı uzaklıkta bulunan dev yıldızın süpernova ölümüne yaklaştığını belirtti. Patlamanın ardından yoğun kütleli bir kara delik kaldı; ışığın bile kaçamayacağı kadar çekim gücü var. Yıldız, güçlü yıldız rüzgarları sayesinde hidrojen ve helyum dış katmanlarını savurmuş, nadir bir Wolf‑Rayet yıldızı olarak tanımlandı. Patlama, “geniş çizgili Tip Ic” olarak sınıflandırıldı ve maddenin ışık hızının %10’undan daha hızlı savrulduğu kaydedildi.
Süpernova, gama ışını patlaması adı verilen güçlü patlamaların birçok özelliğini taşıyordu ama bu vakada gama ışını patlaması kanıtı bulunamadı. O’Connor, “bazı dev yıldızlar neden ışık hızına yakın hızlarda maddeler püskürterek gama ışını patlaması oluştururken, benzer yapıdaki diğer yıldızlar bunu yapmaz” diye sordu. Püskürmenin yıldızın yüzeyi veya çevresindeki yoğun madde tarafından engellenmiş olabileceğini belirtti. Rastinejad, “en devasa yıldızların ötesinde farklı ölüm yolları var” diyerek, bu uç süpernovaların astrofizikçiler için yeniden yaratılması mümkün olmayan ekstrem koşullarda fizik yasalarını inceleme fırsatı sunduğunu vurguladı.
Bu gözlem, gökbilimcilerin daha önce düşündüklerinden farklı yollarla dev yıldızların nasıl öleceğini gösteriyor. Bilim insanları, bu tür olayları Dünya’da deneyemeyecekleri yüksek yoğunluk ve sıcaklıklarda inceleyebilen “laboratuvar” olarak tanımlıyor. Olay, süpernova ölüm sürecinin sadece bir aşaması olduğuna dair yeni perspektifler sunuyor; bu, gelecekteki gözlemlerde daha fazla şaşırtıcı bilgi keşfetmek için bir kapı aralayabilir.
Kaynak: Orijinal Haber
